بیانیه پایانی نخستین کنفرانس بین ‏المللی «یکجانبه‎ گرایی و حقوق بین ‎الملل» با حضور دکتر ظریف

به گزارش صدای ایران، عابد اکبری مدیر عامل مؤسسه تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر تهران بیانیه پایانی کنفرانس بین ‏المللی «یکجانبه ‎گرایی و حقوق بین ‎الملل» را که روز دوشنبه 29 مهر در دانشگاه علامه طباطبایی با حضور ظریف برگزار شد، قرائت کرد: 
کد خبر: ۲۳۶۴۷۸
تاریخ انتشار: ۰۲ آبان ۱۳۹۸ - ۱۱:۴۸

امروز با همراهی شما در نخستین کنفرانس بین‎المللی «یکجانبه‌گرایی و حقوق بین‌الملل» نخستین گام در تدوین روایتی جدید از رفتار مطلوب و نامطلوب بازیگران نظام بین‌الملل از نگاه حقوق بین‎الملل برداشته شد. ما قصد داشتیم ضمن آسیب‎شناسی وضعیت موجود به این پرسش پاسخ دهیم که در برابر وضعیت موجود و حاکم بر نوع کنشِ گاه مخرب و برهم‌زننده قواعد بازی بعضی بازیگران اصلی نظام بین‌الملل، چه وضعیت مطلوبی را می‎توان متصور شد.

همان‌طور که امروز در سخنرانی اکثر پژوهشگران با صدای رسا شنیدید، یکجانبه‎گرایی به سیاست یا دستور کاری اطلاق می‌شود که حامی کنش و اقدام یکجانبه بدون درنظر گرفتن سایر بازیگران ذی‌نفع ‌باشد. این اقدام به‌لحاظ هنجاری و حقوقی مذموم و مورد انتقاد همه بازیگران بین‎المللی است.

علی‎رغم آنکه چندجانبه‌گرایی محور یا هسته اصلی نظم بین‎الملل پس از جنگ جهانی بوده است، طی سال‎های اخیر شاهد تهدیداتی علیه نظام بین‎الملل چندجانبه‎گرا ازسوی برخی از بازیگران آن به‌ویژه ایالات متحده هستیم. خروج از موافقتنامه آب‌وهوایی پاریس، خروج از «آی‌اِن‌اف»، خروج از برجام و به‌دنبال آن، تهدید به خروج از بسیاری از معاهدات و پیمان‎های دیگر به‌عنوان ابزاری برای تهدید جامعه بین‎المللی فقط چند نمونه از اقدامات یکجانبه‎گرایانه آمریکاست؛ اقداماتی که ازسوی هر کشور دیگری در نظام بین‌الملل هم صورت پذیرد مذموم و ناپذیرفتنی است و پرسش‌هایی اساسی پیشِ روی ما پژوهشگران حوزه حقوق و روابط بین‎الملل قرار می‎دهد. پرسش از اینکه:

چرا در زمانه گسترش ارتباطات و نزدیکی ملت‎ها و دولت‎ها به یکدیگر باید اقداماتی صورت پذیرد که مصداق بازگشت به عقب و به سمت تاریکی‎های عصر ماقبل جنگ‌های جهانی باشد؟

آیا سکوت دولت‌ها در برابر این اقدامات یکجانبه‌گرایانه، منجربه شکل‏گیری رویه‌ای خطرناک و درنتیجه، تخریب بیشتر نظم و نظام حقوق بین‌الملل موجود نخواهد شد؟

چه اقدامی برای شکل ‎دادن به «هویت مقاومت هنجارمحور جهانی» باید درپیش گرفته شود تا چندجانبه‎گرایی به‌عنوان یک سنت معطوف به حل مشکل و با هویت در نظام بین‌الملل تثبیت شود؟

پاسخ به سؤالات فوق هرچه باشد، بی‌شک توجیه یکجانبه‎گرایی با اهمیت و اولویت منافع ملی بر هرگونه اتحاد و معاهده و پیمان بین‎المللی است و فقط زمینه خطرناک تبدیل شدن این اقدامات به کنشی عادی در روابط بین‎الملل را فراهم خواهد کرد، همان‌طور که تحلیل این اقدامات براساس مفهوم قدرت به‌عنوان مفهوم تبیین‎کننده رفتارهای ضد هنجار در جامعه بین‎المللی فقط توجیه و توصیف وضعیت موجود است و با روحیه عدالت‎خواهی انسان تعارض دارد.

در روزهای پایانی دهه دوم قرن بیست‌ویکم و در شرایطی که اقدامات آمریکا مورد نقد هم‎پیمانان و شرکای استراتژیک خود قرار گرفته است، دو واکنش را شاهدیم: اول اینکه، بعضی از دولت‎ها که از نظام و نظم موجود بهره می‎برند و حامی نظام موجودند، با اقدامات یکجانبه‏گرایانه مخالف‌اند؛ اما آنها می‌دانند که برهم ‎خوردن نظم موجود، هزینه‎هایشان را افزایش خواهد داد و روند قدرتمندتر شدن آنها را متوقف خواهد کرد؛ بنابراین خواهند کوشید با قواعد موجود، به اقدامات یکجانبه‌گرایانه آمریکا پاسخ دهند و بار دیگر آمریکا را به بازگشت به معاهدات و رویه‎های چندجانبه‎گرایانه تشویق کنند. اقدامات دولت‎های اروپایی شاهدی بر این مدعاست.

دوم، بازیگرانی که امروز در عرصه روابط بین‌الملل در نقش بازیگران جهانی یا در مفهومی دیگر، جهان غیرغربی شناخته می‌شوند، به‎سوی روایت‎سازی خود از نظم مطلوب حرکت می‌کنند؛ جهانی که با خرده‌گفتمان‏های «عدالت» و «نظم» به‌سوی تصویرسازی از نظامی عادلانه‎تر گام برمی‌دارد. این حرکت در جهان غیرغربی، متناسب با ماهیت چرخش قدرت و برآمدن کنشگران و قدرت‎های نوظهور، پارادایم‌های جدیدی از نظم حقوقی بین‌المللی را شکل می‌دهد که در آن، امید و باور به «شدن» زیر پرچم چندجانبه‌گرایی و همکاری برای همه جهان گشوده‌تر و قابل دسترس‌تر از قبل خواهد بود.

دراین‌میان، جمهوری اسلامی ایران نیز با اراده خود در پیشبرد امور سیاسی _ اقتصادی و امنیتی با دیپلماسی و ابزارهای این حوزه نشان داده است تمایل دارد در زمین حقوق بین‎الملل و به‌عنوان بخشی از جامعه بین‎المللی کنش‎گری کند؛ زمین و زمینه‎ای که در آن همه کشورها به شکلی عادلانه منافع خود را پیگیری کنند. تأکید بر مفهوم جامعه جهانی و جامعه بین‎المللی با آگاهی کامل از این موضوع صورت می‌گیرد که کنش‎گری براساس رویه‎های مورد قبول جهانی نه‌تنها از میزان نزاع و خشونت و جنگ دولت‎ها می‌کاهد، بلکه می‎تواند زمینه نزدیکی ملت‎ها به یکدیگر را فراهم کند.

نخستین کنفرانس بین‌المللی یکجانبه‌گرایی و حقوق بین‌الملل نخستین تلاش در زمینه نزدیکی ذهنیت نخبگان درمورد ضرورت چندجانبهگرایی بود، اما آخرین نخواهد بود و با برنامه‎ای که در مؤسسه تحقیقات بین‏المللی ابرار معاصر تهران دنبال می‎شود و اشتیاقی که در پژوهشگران و نخبگان بین‌المللی این حوزه وجود دارد، در قالب هم‌اندیشی و نشست‌های علمی مختلف دنبال خواهد شد.

عابد اکبری
مدیر عامل مؤسسه تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر تهران
 
پربیننده ترین ها